1. Giới thiệu chung
Đàn môi là loại nhạc cụ truyền thống nhỏ gọn, thường thấy trong đời sống văn hóa của các dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc như Thái, Mông, Khơ Mú, Dao… Trong đó, người Thái ở Sơn La đặc biệt trân trọng và sử dụng đàn môi như một phương tiện bày tỏ tình cảm, giao lưu trong các lễ hội hoặc trong sinh hoạt hàng ngày.

2. Đặc điểm nổi bật

- Cấu tạo: Gồm một thân đàn mỏng làm bằng tre, đồng hoặc thép, có lưỡi đàn nhỏ nằm giữa khung.

- Kích thước: Nhỏ gọn, thường dài từ 5–7cm, dễ dàng mang theo.

- Cách chơi: Người chơi kẹp đàn môi vào môi, dùng tay gảy nhẹ vào đầu lưỡi đàn để tạo âm thanh. Chính khoang miệng sẽ là bộ khuếch đại và điều chỉnh âm sắc.

- Âm thanh: Rung nhẹ, vang vọng, mang âm sắc mộc mạc, sâu lắng và đầy biểu cảm.

3. Vai trò trong đời sống văn hóa

- Là nhạc cụ giao duyên, thường được các chàng trai sử dụng để thổ lộ tình cảm với cô gái mình thương trong đêm hội, đêm trăng.

- Dùng trong lễ hội dân gian, múa hát giao duyên, sinh hoạt cộng đồng.

- Là phương tiện thể hiện tâm tư, nỗi niềm – thầm kín nhưng sâu lắng của người miền núi.

- Mỗi dân tộc có cách chế tác và phong cách chơi đàn môi khác nhau, tạo nên sự đa dạng trong văn hóa âm nhạc dân tộc.

4. Bảo tồn và phát triển

- Ngày nay, đàn môi được đưa vào biểu diễn nghệ thuật, giáo dục văn hóa dân tộc, và giới thiệu trong các tour du lịch trải nghiệm.

- Một số nghệ nhân ở Sơn La đã truyền dạy cách làm và chơi đàn môi cho thế hệ trẻ, giúp bảo tồn nét văn hóa quý báu này.