Nhạc cụ dân tộc
1. Giới thiệu chung
Đàn Tính Tẩu (còn gọi là Tính tẩu, tính buốt) là loại nhạc cụ dây truyền thống của dân tộc Tày, Nùng và một số nhóm Thái trắng ở Tây Bắc Việt Nam. Ở Sơn La, đàn Tính không chỉ là nhạc cụ biểu diễn nghệ thuật mà còn mang ý nghĩa tâm linh và trị bệnh trong đời sống cộng đồng.
2. Đặc điểm nổi bật
- Cấu tạo: Đàn có thân dài bằng gỗ, đầu đàn chạm khắc hình rồng, thân đàn hình bầu hồ lô rỗng làm từ gỗ nhẹ. Có 2 hoặc 3 dây đàn, thường làm bằng tơ hoặc kim loại.
- Âm thanh: Du dương, trầm ấm, có chiều sâu, dễ đi vào lòng người.
- Cách chơi: Người chơi gảy đàn bằng tay, kết hợp hát hoặc tụng niệm, tạo nên không gian huyền bí, linh thiêng.
3. Vai trò văn hóa – tín ngưỡng
- Gắn liền với nghi lễ của Thầy Tào – người hành đạo, chữa bệnh, trừ tà cho cộng đồng. Đàn Tính là vật linh thiêng, chỉ được sử dụng trong những dịp đặc biệt.
- Là nhạc cụ chính trong lễ cúng Then – nghi lễ đặc trưng của người Tày – được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
- Ngoài nghi lễ, đàn Tính còn được dùng trong các tiết mục hát Then, hát dân ca trữ tình, thể hiện tâm hồn phong phú và tinh tế của người dân vùng cao.
4. Gìn giữ và phát triển
- Ngày nay, đàn Tính đã được đưa vào giáo dục âm nhạc dân tộc, các chương trình văn hóa nghệ thuật, du lịch cộng đồng.
- Nhiều nghệ nhân ở Sơn La đang nỗ lực truyền dạy cách làm đàn, chơi đàn và hát Then cho thế hệ trẻ, góp phần bảo tồn di sản quý giá này.